معنای عجل فرجهم در صلوات

معنای این عبارت درخواست تعجیل و شتاب در فرج آل محمد (^{صلی الله علیه و اله)}و فرا رسیدن هر چه زودتر زمان ظهور مبارک و مسرت بخش امام زمان (عج) می باشد

منظور از «فرج» در روايات، ظهور حضرت مهدي(عج) است. و معناب و عجل فرجهم يعنی گشايش آنها را - به سرعت - برسان. و با فرج حضرت حجت (سلام الله عليه) در کار همه چهارده معصوم فرج حاصل می شود. در کتاب روايي بحارالانوار، ج 52، باب فضل انتظار الفرج، به اين معنا اشاره شده است
از ظهور حضرت مهدي(عج) به «فرج الله» تعبير شده است.(بحارالانوار، ج 52، باب فضل انتظار الفرج، حديث 2) با ظهور حضرت مهدي(عج) آنچه ائمه^{(علیهم السلام)} مي خواسته اند به وقوع مي پيوندد و در حقيقت فرج خدا که خواسته ائمه^{(علیهم السلام)} است با ظهور حضرت حجت معنا پيدا مي کند. بدين لحاظ، ائمه ^{(علیهم السلام)} داراي فرج هستند زيرا فرج الله را فرج خود مي دانند و فرج خدا در ظهور حضرت مهدي(عج) تحقق مي شود. 3- چون ائمه ^{(علیهم السلام)} بالذات متحدند و از حيث ظهور مختلفند.(شرح مقدمه قيصري، سيد جلال الدين آشتياني، ص 912) بنابراين گرچه در زمان حضور ظاهري ائمه^{(علیهم السلام)} چنين فرصتي دست نداد تا فرج الله به صورت ظاهري حاصل شود، اما چون ائمه ^{(علیهم السلام)} نور واحدند و ذاتا متحد، با ظهور حضرت مهدي(عج) در واقع، همه ائمه^{(علیهم السلام)} ظهور کرده اند. ( هزار و يک نکته، استاد حسن زاده آملي، نکته 288)

دلیل عبارت «و عجّل فرجهم» از چه زمانی به صلوات اضافه شده است.

پاسخ اجمالی

با تحقیق و جستجو در روایات به دست میآید؛ اضافه شدن واژه «و عجّل فرجهم» و «عجّل اللهمّ فرجهم» به صلوات در زمان پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله) و ائمه اطهار ^{(علیهم السلام)} بوده است، برای نمونه به چند روایت اشاره میشود:
1. در دعایی با نام «دعای حریق»1 که امام صادق^{(علیه السلام)} از امامان پیش از خود نقل میکند که جبرئیل بر پیامبر اسلام(صلی الله علیه و اله) نازل شد و این دعا را به آن حضرت تعلیم داد.۲ در فرازی از آن آمده است: «...اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ الطَّیِّبِینَ وَ عَجِّلِ اللَّهُمَّ فَرَجَهُم .۳
2. امام حسین^{(علیه السلام)} از امام علی^{(علیه السلام)} دعایی را نقل میکند که در فرازی از آن چنین آمده است: «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى طَیِّبِ الْمُرْسَلِین ... صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُم.»۴
3. اسحاق ابن عمار میگوید به امام صادق^{(علیه السلام)} عرض کردم من از عقربها میترسم، امام^{(علیه السلام)} پس از بیان آداب خاص، فرمود، سه مرتبه بگو: «اللَّهُمَّ رَبَّ أَسْلَمَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ»5
4. در روایت دیگری امام صادق^{(علیه السلام)} میفرماید: هرکس بعد از نماز صبح و نماز ظهر بگوید: «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ »، نمیمیرد مگر اینکه قائم از آل محمد را درک کند.6
5. عمرو بن ابی مِقدام میگوید: امام صادق^{(علیه السلام)} دعایی را به من یاد دادند و فرمودند خیر دنیا و آخرت در این دعا جمع شده است، در یک فقره از آن دعا آمده: «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ وَ رُوحَهُمْ وَ رَاحَتَهُمْ وَ سُرُورَهُمْ وَ أَذِقْنِی طَعْمَ فَرَجِهِمْ وَ أَهْلِکْ أَعْدَاءَهُمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْس»7
دلیلش هم درخواست رهایی از غم و اندوه و تقاضای گشایش در کارهای اهل بیت ^{(علیهم السلام)} بوده است.

فهرست منابع:

1 کفعمی، ابراهیم بن علی، المصباح (جنة الأمان الواقیة و جنة الإیمان الباقیة)، ص 72، دار الرضی (زاهدی)، قم، چاپ دوم، 1405ق؛ شیخ طوسی، ابو جعفر محمد بن حسن، مصباح المتهجد و سلاح المتعبّد، ج 1، ص 220، مؤسسة فقه الشیعة، بیروت، چاپ اول، 1411ق؛ مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، ج 83، ص 165، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، 1403ق.

2 مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، ج 83، ص 171 – 172، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، 1403ق.

3 المصباح (جنة الأمان الواقیة و جنة الإیمان الباقیة)، ص 78؛ مصباح المتهجد و سلاح المتعبّد، ج 1، ص 226.

4. شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، محقق و مصحح: موسوی خرسان، حسن، ج 3، ص 83 – 84، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، 1407ق.

5. کلینى، محمد، الکافی، محقق و مصحح: غفارى، على اکبر، آخوندى، محمد، ج 2، ص 570، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، 1407ق.

6. مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، ج 83، ص 77، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، 1403ق.

8. الکافی، ج 2، ص 583.